Mark Sedgwick

Islam

UMUAKA ISLAM

Dịpụrụ adịpụ gara aga: Dị ka ọdịnala Alakụba si kwuo, Adam abụghị naanị nwoke mbụ, kamakwa onye amụma mbụ. Ndị amụma sochiri gụnyere Noa, Ebreham, Mozis, na Jizọs.

570: Amụrụ onye amụma Muhammad.

610: Mmalite nke mkpughe nke Quran mere.

622: Hijra (mbugharị) na Medina mere.

629: E meriri Mecca.

632: Onye Amụma Muhammad nwụrụ.

632: nnabata nke Abu Bakr dika Caliph mbu mere.

634: Agha mbu nke ndi agha Muslim na ndi Byzantine mere.

651: E meriri alaeze Sassanid.

657: Agha Siffin mere.

661: E guzobere Umayyad Caliphate.

680: Agha nke Karbala mere.

900: A gụrụ nkà ihe ọmụma Greek na Baghdad.

1200s: Mmeri ndị Alakụba nke Turkey malitere.

1300s: Mmeri ndị Alakụba nke India malitere.

1400: E guzobere otu sultanate na Malacca, Malaysia.

1514-1639: E nwere mgba n'etiti Alaeze Ottoman Sunni na Shi'i Safavid Alaeze Ukwu.

1630: Onye mbịambịa amaara ama nke Alakụba rutere America.

1920: Imirikiti ụwa ndị Alakụba nọ n'okpuru ọchịchị ndị Europe.

1950s-1960s: E nwere nkwado nke ụwa Muslim.

1980-1988: Agha Iran-Iraq mere.

FOUNTER / GROUP HISTORY 

Alakụba guzobere Muhammad ibn Abdullah (570-632), amụrụ n’obodo Mecca na akụkụ ọdịda anyanwụ nke Arabian Peninsula. Dabere na nkwenkwe ndị Alakụba, a zụlitere Muhammad n'okpukpe ọgọ mmụọ na okpukperechi ndị Meccan, mana ọ hapụ omume ha nwere nsogbu karịa ị drinkingụ mmanya, ịgba chaa chaa na ịkwa iko. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ahia, hụrụ nwunye ya n'anya Khadija bint Khuwaylid (555-619), ma na-apụkarị iji kpezie ikpe n'ọgba dị n'ugwu dị obere na mpụga Mecca. N’ebe a, n’afọ 610, ọ natara mkpughe sitere n’aka Chineke, nke a napụtara site n’aka mmụọ ozi Gebriel. Mkpughe nke a gbasoro mkpughe ndị ọzọ maka ihe fọdụrụ nke ndụ Muhammad.

Malite na nwunye ya Khadija, Muhammad gwara ndị mmadụ gbasara mkpughe ya, wee kpọkọta obere ndị na-eso ụzọ ndị nabatara na ọ bụ naanị otu chi, a na-akpọ Allah, ma jụ chi dị iche iche nke ndị Meccans polytheist. Ndị mbụ soro ụzọ Muhammad kwetakwara na Muhammad bụ onye amụma (rasul, onye ozi), na-anata mkpughe sitere na Chineke, na ha kwesịrị ilekwasị anya na Chineke, ụbọchị ikpe na ndụ mgbe a nwụsịrị, ọ bụghị naanị na ihe dị mma ma ọ bụ na-adịru nwa oge nke ndụ n'ụwa. Nkpughe nke Muhammad zoro aka na akụkọ ndị Juu na ndị Kraịst maara site na Torah na Akwụkwọ Nsọ, bụ nke a maara nke ọma na Mecca, ebe e nwere ndị Juu na mpaghara ahụ, yana obere Ndị Kraịst. Muslimsfọdụ ndị nọ na akụkọ ndị a bụ ndị Alakụba jikọtara Mecca. E kwenyere na Abraham hapụrụ nwunye ya bụ Hega na Ishmael nwa ya ebe ahụ. N'ebe mmiri gwụrụ, Hega gbara ọsọ n'agbata ugwu abụọ, Safa na Marwa, rue mgbe Chineke wepụtara ha isi iyi nke mmiri dị mma. Ọ bụ otu na ekele maka nke a na nke ọzọ na nzaghachi nye iwu Chineke nke Abraham mechara wuo ụlọ nsọ dị nso, obere ụlọ nwere obere cubed a maara dị ka Ka'ba [Foto dị n'aka nri].

Agbanyeghị na Muhammad kpọkọtara ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya, ọ dọgburu onwe ya karịa mmegide, ebe ọ bụ na ọ bụghị naanị ụzọ ndụ ndị Meccans na-agba aka mgba kamakwa chi ha. Onye isi nke agbụrụ ya, nwanne nna ya Abu Talib ibn 'Abd al-Muttalib (dc 619) chebere ya, ma gaa n'ihu nkwusa ya. Mgbe Abu Talib nwụsịrị, onye isi ezinụlọ ọhụrụ ahụ malitere imegide Muhammad, onye na 622 duuru ụfọdụ ndị na-eso ụzọ iri asaa site na Mecca maka Yathrib, bụ ala ndị Juu nke mbụ dị ihe dị ka kilomita 300 na mgbago ugwu ebe enwere ndị Alakụba ole na ole. A nabatara ndị Alakụba na Yathrib dị ka ezinụlọ ọhụrụ yana ndị otu agbụrụ nke Yathrib. Thekwaga Yathrib, nke a maara dị ka hijra (njem), bụ mmalite nke obodo ndị Alakụba na-achịkwa onwe ha, ma mesịa bụrụ afọ efu na kalenda ndị Alakụba. A bịara mara Yathrib dị ka Medina, “obodo ahụ.”

Hijra malitere uzo ohuru n’akụkọ ihe mere eme nke Alakụba, ebe Muhammad ghọrọ ọ bụghị naanị onye nkwusa kamakwa onye isi nke obodo ya, Islam wee pụta ikpuchi ndụ obodo yana ụkpụrụ zuru oke nke Muhammad kwusara na Mecca. Obodo ndi Alakụba nke Medina n’okpuru onye amụma ahụ adabaghị agha n’oge na-adịghị anya, agbanyeghị, ịlụ ọgụ megide ndị Meccan n’usoro nke obere njikọ aka na obere agha ole na ole. Agha a dịgidere ruo 629, mgbe Mecca nyefere onwe ya n'ike nke ihe dị ka puku ndị Alakụba iri nke Muhammad na-edu. N'oge a, e guzobere Islam dị ka okpukperechi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị kachasị ike na mpaghara; Ma, Muhammad nwụrụ n’oge na-adịghị anya, na 632. E liri ya na Medina, bụ ebe e mesịrị wuo ụlọ alakụba n’elu ili ya [Foto dị n’aka nri]. Ọ nọchiri nna ya nke ọgọ, Abu Bakr Abdallah ibn Abi Quhafa (573-634), onye ghọrọ onye mbụ “Caliph” (onye nọchiri).

Alakụba wee gbasasịa gabiga ala mmiri Arabia na usoro nke agha, n'etiti 634 na 651, n'oge nke ndị Alakụba meriri ma nnukwu alaeze ukwu abụọ ahụ n'oge ahụ, alaeze Rome nke ọwụwa anyanwụ ma ọ bụ nke Byzantine nke dị na Constantinople (nke bụ Istanbul ugbu a) na alaeze Sassanid nke dị na Iran ugbu a (Hoyland 2014). Ndị agha Alakụba were ọkara mpaghara nke alaeze ọwụwa anyanwụ Roman (nke kachasị mkpa Egypt na mpaghara Levant gburugburu Syria) na mpaghara niile nke alaeze Sassanid (nke kachasị mkpa Iraq, Iran, na akụkụ Afghanistan). Ha mechara tinye mpaghara nke dị ugbu a Morocco na ọdịda anyanwụ na ebe bụ Pakistan ugbu a na ndịda ọwụwa anyanwụ. Mmeri ndị a dị ịrịba ama, mana ọ bụghị ụdị ahụtụbeghị mbụ: alaeze Rome nke ọdịda anyanwụ nke gbadoro Rome, dịka ọmụmaatụ, “ndị mba ọzọ,” jikọkwara Goths na Vandals. Ọtụtụ narị afọ ka e mesịrị, ọkara nke ndị Alakụba meriri, ọkara nke mpaghara ndị Alakụba meriri n'onwe ha. Ihe di itunanya bu na ndi Arab Arabs jigidere ala ndi ha meriri dika ala eze otutu otutu oge, karia ikwe ka ala eze ha ghari dika ala eze ndi Goth, Vandals na Mongols.

Agbanyeghị na alaeze Arab Arab ma ọ bụ Caliphate ebidoghi nkewa ndọrọ ndọrọ ọchịchị ruo ọtụtụ narị afọ, esemokwu esemokwu malitere n'etiti ọtụtụ ndị chọrọ maka ọnọdụ Caliph (onye ga-anọchi ya, onye ọchịchị), yana nsonaazụ dị mkpa maka ọdịnihu nke Islam. Esisịt ini ke Ali ibn Abi Talib (601-61), di nwa nwanyị Muhammad, Fatima (d. 632), ghọrọ Caliph na 656, Muʿawiya ibn Abi Sufyan (602-80), onye ikwu Muhammad nke dị nso, duru ndị agha megide Ali na agha nke Siffin (657). Agbanyeghị na agha a enweghị isi, Muʿawiya ghọrọ Caliph mgbe Ali nwụsịrị, guzobere usoro ndị eze nke ezinụlọ Ali na-emegide emeghị nke ọma, ọkachasị mara ya na agha nke Karbala (680), bụ mgbe e gburu Hussein nwa Ali. Isi ihe nke ihe ndị a pụtara bụ na iwu nke Islam nke Caliphate, nke a maara dị ka Sunni Islam, malitere nke ọma site na Islam nke ndị na-akwado Ali, onye a bịara mara dị ka Shi'a, na-ebute ụka abụọ Alakụba abụọ. . Sunni Islam na Shi'i Islam nwere ntinye WRSP di iche. Ihe a na-ekwu banyere Islam na ihe fọdụrụ na ntinye a na-ezo aka na ihe bụ eziokwu banyere ma Sunni Islam na Shi'i Islam.

Caliphate guzobere obi nke ugbu a Middle East, nke ọchịchị Umayyad sitere na Damaskọs na-achịkwa mgbe 661 buru ụzọ bụrụ nke mbụ site na usoro ndị Abbasid si Baghdad. Ọ ghọrọ otu n'ime ndị isi ndọrọ ndọrọ ọchịchị-ọdịbendị na akụkọ ntolite nke mmadụ, nke dị ka alaeze Rom mbụ ma ọ bụ Han China, ma kwado Islam dị ka okpukperechi kachasị ụwa. Ndị na-achị ya bụ ndị Alakụba na-asụ Arabik, kemgbe ọtụtụ narị afọ, ihe ka ọtụtụ ná ndị bi na ya nabatara asụsụ na okpukpe nke ndị a ma ama, ọ bụ ezie na ha amachaghị nke ọma. Asụsụ ndị bu ụzọ, ọkachasị ndị Peshia na Tamazight (Berber), lanarịrị n'ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ ọdịda anyanwụ nke Caliphate, na okpukperechi ndị mbụ, ọkachasị Iso Christianityzọ Kraịst na okpukpe ndị Juu, lanarịrị na akpa n'akpa ebe niile. E chebere Ndị Kraịst na ndị Juu nọ n'ime Caliphate n'ụzọ iwu kwadoro, mana n'okpuru ụfọdụ mmachi iwu.

Islam mechara gbasaa gafee Caliphate, mgbe ụfọdụ na mbido mmeri ọzọ site n'aka ndị ọchịchị Muslim (nke kachasị mkpa, nke bụ ugbu a Turkey na narị afọ nke iri na otu na nke iri na abụọ na nke ọtụtụ India n'agbata narị afọ nke iri na abụọ na nke iri na anọ) na mgbe ụfọdụ site na ime nkwusa. Ndị nkwusa were Islam n'ebe ndịda banye na Sahara Africa, n'ebe ugwu na Central Asia, n'ebe ọwụwa anyanwụ na China, na ndịda ọwụwa anyanwụ n'ime Indonesia na Malaysia, ebe e guzobere onye isi Alakụba Alakụba n'ihe dị ka 1400. "Ala Ala Ala Ala Ala," mba ndị Alakụba hiwere ọnụ ọgụgụ ka ukwuu [ihe osise dị n'aka nri], ugbu a gafere na ndịda ọdịda anyanwụ site na Kazakhstan site na Turkey na Arab ụwa ruo Senegal na West Africa, na ndịda ọwụwa anyanwụ site na Kazakhstan site na Iran na Pakistan ruo Indonesia. Ndị Alakụba na-etolitekwa obere ọnụ ọgụgụ dị na China na Russia, na e nwere ndị Alakụba pere mpe na Western Europe na North America, ebe onye Alakụba mbụ rutere na 1630 (GhaneaBassiri 2010: 9). Alakụba bụ okpukpe nke abụọ kachasị ukwuu n'ụwa, nke Pew Research Center (Lipka 2017) kwuru na ndị 1,800,000,000 na-esote na 2015, ihe dịka otu ụzọ n'ụzọ anọ nke ndị bi n'ụwa. Ndị agbụrụ kachasị ukwuu, dịka ha hara, Arab, South Asia, Indonesian, na Africa. Ọ bụ ezie na Islam jikọtara ya na ndị Arab, ọ bụ ezie na Arabic bụ asụsụ nke ọrụ ma bụrụ asụsụ mba ụwa nke agụmakwụkwọ Islam, ọtụtụ ndị Alakụba taa abụghị ndị Arab.

ỤLỌDỤ / EKWERE

Ndị Alakụba kwenyere na ọ dị otu chi, a na-akpọ Allah, onye kere ụwa na mmadụ, zitere ọtụtụ ndị amụma ka ha gwa ndị mmadụ ka ha ga-esi bie ndụ ha, na ha ga-ekpe mmadụ niile ikpe n'otu n'otu na ụbọchị ikpe, na-eziga ụfọdụ n'eluigwe na ndị ọzọ gaa ọkụ mmụọ. Ha kwenyere na onye amụma mbụ bụ Adam, na ndị amụma mechara bụrụ Noa, Ebreham, Mozis, na Jizọs, na Muhammad bụ onye amụma ikpeazụ, onye ndị amụma na-agaghịzi adị. Ndị amụma niile kụziri otu ozi ahụ, mana nkuzi nke ụfọdụ ndị amụma mechara ghọtahie ma ọ bụ gbaghaa ndị na-eso ụzọ ha, na-ebute, dịka ọmụmaatụ, n'echiche bụ na Jizọs bụ nwa Chineke. Dika Chineke si n'aka Moses kuziere ndi Ju ka ha kwesiri ibi ndu, wetara ha iwu (mitzvot) nke bu ihe ndabere nke iwu (halakha), ya mere Chineke kuzikwara site n'aka Muhammad otu ndi Alakụba kwesiri isi bi ndu, iwetara ha iwu (fiqh) nke bụ ntọala nke iwu (iwu). Ndị Alakụba kwenyere na ederede nke Quran [Image na nri] bụ okwu Chineke, ekpughere onye amụma Muhammad site na intermediary nke mmụọ ozi Gabriel. Nakwa dị ka ikwere na ịdị adị nke ndị mmụọ ozi, ihe ndị Chineke kere dị ka ụmụ mmadụ, ndị Alakụba kwenyere na ịdị adị nke jinn, klas nke atọ nke ịbụ, nke yiri n'ụzọ ụfọdụ na ndị mmụọ ọjọọ. Ndị mmụọ ọjọọ, dị ka ụmụ mmadụ, nweere onwe ha ime nhọrọ, ya mere ha pụrụ ịhọrọ irubere Chineke isi ma ọ bụ inupụrụ Chineke isi. Enwere ndi jinni Muslim na ndi jinni nke Kraist, dika odi ndi Muslim na ndi Kristain. Ndị mmụọ ozi, n'ụzọ dị iche, enweghị nnwere onwe ime nhọrọ: ha nwere ike irubere naanị Chineke isi. N'ihi nke a, a na-arụ ụka, Setan agatụghị abụ mmụọ ozi.

Ozizi Alakụba na nkwenye ndị Alakụba, dị otu otu dịka nkwenkwe na nkwenkwe ndị Juu na nke Ndị Kraịst. A ghọtara Chineke n'ụzọ yiri nke a, ọ bụ ezie na ndị Alakụba dị nso na ndị Juu karịa Ndị Kraịst na-ajụ echiche nke atọ n'ime otu na ịnwe iwu Chineke (sharia ma ọ bụ halakha). A ghọtakwara obodo nke ndị kwere ekwe n'ụzọ yiri nke a, ọ bụ ezie na ndị Alakụba nọ Ndị Kraịst nso karịa ndị Juu n'ihi na ha na-agba ume ntụgharị. Ndị Alakụba kwenyere na Ndị Kraịst na ndị Juu bi na steeti Alakụba nwere ikike ịgbaso okpukperechi nke ha ma ọ bụrụ na ha ahọrọ ịghara ịgbanwe ma na-eguzosi ike n'ihe nye steeti: a naghị anabata nnabata a manyere ndị mmadụ.

Nkebi site na myirịta ndị a, nkà mmụta okpukpe Alakụba aghaghị ịnagide ọtụtụ nsogbu ndị chere ọkà mmụta okpukpe ndị Juu na nke Ndị Kraịst ihu. Fọdụ n’ime ha bụ ihe gbasara mmadụ ikpebiri onwe ya ihe ọ ga-eme na ime akara aka. Njikọ ọzọ dị n'etiti nkà mmụta okpukpe Alakụba, nke ndị Juu na nke Ndị Kraịst sitere na mmetụta nke nkà ihe ọmụma Gris, nke ndị ọkà mmụta okpukpe Alakụba mara na narị afọ nke itoolu, wee kpatara ọtụtụ arụmụka dịka ọ mere na mpaghara ndị Juu na nke Ndị Kraịst. Ekwuola na nkà ihe ọmụma Latin nke oge ochie na nkà ihe ọmụma Arabic nke otu oge, nke ndị Juu sonyere na mba Arab yana ndị Alakụba, bụ otu (Marenbon 1998: 1-2).

Nkà mmụta okpukpe Alakụba aghalarịrị ịgbaso echiche nke nkuzi na nchọpụta nke sayensị okike. N'ime narị afọ nke iri na itoolu, ọnụ ọgụgụ dị nta nke ndị ọgụgụ isi Alakụba bụ ndị nọ na-akpachi anya na mmepe ọgụgụ isi na Europe gbasoro ụdị ndị Europe nke narị afọ nke iri na itoolu. Fọdụ ghọrọ ndị na-emegide ndị ụkọchukwu ma ọ bụ na-ekweghị na Chineke na ihe nlereanya French, ebe ndị ọzọ mepụtara nnwere onwe, nghọta nke oge a banyere Islam nke gosipụtara nkwenye nke Islam, ihe kpatara ya na sayensị (Hourani 1962). Omume a (Islam modernism) agbasaghị ebe niile na mba Alakụba na mpụga klasị warara, n'ihi na ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị pụtara na ndị na-ekwu okwu ya meghere ebubo nke mmekorita na colonialism, mana ọ ka dị ndụ taa. Fewfọdụ ndị ọkà mmụta okpukpe Alakụba na-emesapụ aka na-arụ ụka ugbu a, dịka ọmụmaatụ, na-akwado ịgụ akwụkwọ dị egwu nke Quran na mgbe e mesịrị ederede Islam, na maka nghọta nke Islam nke kwekọrọ na nwanyị na ikike LGBT (Safi 2003). Agbanyeghị, ọnọdụ dị iche iche agbanweela kemgbe ụfọdụ afọ 150 gara aga. Verygba ohu, nke bụbu ụlọ ọrụ zuru ụwa ọnụ nke Sharia kwadoro na nke a na-achịkwa, ugbu a fọrọ nke nta ka ọ jụ ya (Clarence-Smith 2006). Nghọta nke okike agbanweela ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ebe niile, ọ bụ ezie na omume nwoke na nwanyị na-agbanwe agbanwe site na ụkpụrụ ọdịda anyanwụ (Haddad na Esposito 1998).

Imirikiti ndị Alakụba, n'ụzọ dị iche, ajụwo nchọpụta ndị ọzọ na-agbagha agbagha nke sayensị sayensị. A naghị akụzi evolushọn n'ụlọ akwụkwọ dị na ụwa Alakụba, ndị Alakụba n'ozuzu ha bụ ndị okike, ọ bụ ezie na ejighi okwu ahụ (Riexinger 2011). A na-ahụkarị ọrụ ndị ahụ dị ka okwu Chineke.

RITUALS / PRACTICES

Alakụba nke onwe nke Islam bụ ekpere ise kwa ụbọchị ma ọ bụ sala [Foto dị n'aka nri], nke a ga-arụ n'oge ụfọdụ kwa ụbọchị. Okenye ọ bụla, onye Alakụba zuru oke na-arịa ọrịa ma ọ bụ na-ahụ nsọ ga-etinye onwe ha n'ọnọdụ ịdị ọcha site na ịsa na usoro iwu, tụgharịa na Ka'ba na Mecca, ma gụgharịa okwu ụfọdụ na-esonyere otu mmegharị, gụnyere sajda, n'oge nke ọkpọiso ke isọn̄. Therụ sala na-ewe ihe dị ka nkeji ise ma ọ bụ iri, ewezuga na Fraịde, mgbe ụmụ nwoke (na mgbe ụfọdụ ụmụ nwanyị) na-emekọ ọnụ ọnụ n'ụlọ alakụba mgbe ha gesịrị ntị n'okwuchukwu. Okwu nkuzi dị iche na ogologo, mana Ekpere Fraịde na-ewe ihe dị ka otu elekere. A ghọtara sala dị ka ọrụ nke na-eweta ọtụtụ uru.

Na mgbakwunye na sala enwerekwa du'a, ekpere dị mkpirikpi maka ebumnuche ụfọdụ enwere ike ịsị dịka achọrọ n'oge kwesịrị ekwesị. Du'a nwere ike ịrịọ Chineke maka okwukwe, ma ọ bụ maka nnapụta site na nsogbu ọ bụla, ọ chọghịkwa ka ụdị ọ bụla nọrọ.

Okpukpe ndị Alakụba na-ebu ọnụ n'oge ụbọchị maka ọnwa dum nke Ramadan. Ibu ọnụ gụnyere izere ọ bụghị nanị iri nri kamakwa ị drinkingụ ihe ọ (ụ (ụ (na ị smokingụ sịga) na ịkwa iko. Dị ka sala, a ghọtara ibu ọnụ dị ka ọrụ nke na-eweta ọtụtụ elele. Muslimsfọdụ ndị Alakụba na-ebu ọnụ na isi ihe ndị ọzọ n'afọ.

Omume nke atọ dị mkpa ma n'otu n'otu ma ọ bụ nke ọhaneze bụ inye ebere. Nke a bụ iwu maka ndị nwere ego iji mee ya, ma gbakọọ ya na-agbaso iwu na ọnụego, karịa ka nloghachi ụtụ kwa afọ. Ọ bụ omume onye ọ bụla na ọ bụ onye na-akwụ ya, na mmekọrịta ya na ọ bụ obodo na-erite uru na ya.

Ogologo oge ndị Alakụba na-eme sala na-adịgasị iche site n'oge ruo n'oge na ebe. Ọ bụ ezie na na nkuzi, enweghị ihe ngọpụ maka ịghara ime ya (ọzọ karịa ịbụ nwatakịrị, ara, wdg), ọtụtụ ndị bi n'obodo kachasị ukwuu nke Alakụba ụwa taa anaghị eme sala, ma eleghị anya ọbụlagodi ọtụtụ anaghị eme ya. Muslimsfọdụ ndị Alakụba na-eji nlezianya eme sala n'oge ụfọdụ na ndụ ha mana ọ bụghị n'oge ndị ọzọ. Imirikiti ndị Alakụba nọ na mba Alakụba, n'ụzọ dị iche, na-ebu ọnụ n'oge Ramadan. Oge ndụ na-agbanwe, ka ụbọchị ọrụ na-akwụsị n'isi ụtụtụ ka ezinụlọ nwee ike irikọ nri ọnụ mgbe anyanwụ dara, iri nri n'ihu ọha n'oge a na-ebu ọnụ adịghịkwa mma. Ogologo ihe enyere onyinye siri ike ịchọpụta, mana ọtụtụ ndị Alakụba bara ọgaranya na-enye ọrụ ebere dịka ha kwesịrị (Sedgwick 2006).

Na mgbakwunye na ikpe ekpere na ibu ọnụ, otu ememme dị mkpa maka ndị nwere ike ịrụ ya bụ ịga Ka'ba. Na mbido Alakụba, nke a ga-ekwe omume nye ndị Alakụba niile, ebe ndị Alakụba niile bi na Arabian Peninsula. Dika Islam si gbasaa n’uwa nile, diri ndi obere ndi Alakụba bi na nso Mecca ma obu ndi nwere oge na ego choro ime njem di anya; ndị a na-abụkarị ndị òtù ulama (ndị ọkà mmụta okpukpe). Site na iwebata ụgbọ mmiri na ụgbọ elu, ọ ga-ekwe omume ka ndị Alakụba ọzọ nwee ike ịga Mecca, ọnụọgụ ndị na-eleta Ka'ba si na puku kwuru puku ruo nde mmadụ, na-achọ usoro nrụzigharị bụ isi (Peters 1994a).

Visga ileta Ka'ba abụghị naanị ọnọdụ ịdị ọcha kamakwa (maka ụmụ nwoke) otu ụdị ejiji, nke nwere iberibe akwa abụọ na akwa na-enweghị akwa [Foto dị n'aka nri]. Onye ọbịa ahụ wee gbaa Ka'ba gburugburu ugboro asaa n'akụkụ ụzọ elekere, na-eme ụfọdụ sala, ma na-agba ọsọ (dị ka Hagar) n'agbata ugwu dị nso nke Safa na Marwa. Emere ememe a dika umra, enwere ike ime ya n'oge obula n'afọ. N'ime otu ọnwa nke afọ, nke a na-akpọ ọnwa nke Hajj, ndị ọbịa na-eme ọ bụghị naanị ememe ndị mejupụtara umra kamakwa usoro mmemme ndị ọzọ, mere ọtụtụ ụbọchị n'ọtụtụ ebe n'ọtụtụ ebe n'ime ihe dịka kilomita iri na ise nke Ka'ba. The hajj na-ejedebe n'àjà nke obere anụmanụ dị ka atụrụ, àjà nke ndị Alakụba gburugburu ụwa na-ahụ, nke a maara dị ka Eid al-adha, "ememme àjà." Eid al-adha bụ otu n'ime ememme abụọ dị mkpa kwa afọ, nke ọzọ na-egosi njedebe nke Ramadan.

E wezụga ememme ndị a bụ isi, e nwekwara ọtụtụ ememme ndị ọzọ na-esighi ike, gụnyere ịgụghachi Alqurani na ileta ili onye amụma na Medina. E nwekwara omume nke ịhapụ: ndị Alakụba ekwesịghị iri anụ ezi ma ọ bụ rie ọgwụ na-emetụta mmụọ. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị Alakụba niile kwenyere na mmanya amachibidoro; A na-agbagha ọnọdụ nke ihe ndị ọzọ na-amaghị n'oge Onye Amụma, dịka caffeine, nicotine, na cannabis. Ndị na-alụghị di na nwunye na ndị na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye kwesịrị izere mmekọrịta ọ bụla, ụmụ nwanyị kwesịrị iji ejiji n'ụzọ kwesịrị ekwesị, dị ka ụmụ nwoke, ọ bụ ezie na ihe a chọrọ maka uwe nwoke abụghị obere ihe.

Na mgbakwunye, ndị Alakụba na-ahụkwa iwu Sharia na mpaghara ndị ọzọ. Sharia na-ekpebi nkọwa nke ememe na omume okpukpe dịka ndị a tụlere, mana ọ na-ekpuchikwa ọtụtụ ebe ndị ọzọ, gụnyere iwu ezinụlọ, iwu mpụ, na iwu azụmahịa (Hallaq 2004). N'ime iwu ezinụlọ, Sharia kpuchitere alụmdi na nwunye, ikike na ọrụ nke di na nwunye, ịgba alụkwaghịm na ihe nketa. Na iwu mpụ, ọ na-ekpuchi mmejọ (dịka ọmụmaatụ, izu ohi) na mgbe ụfọdụ yana ntaramahụhụ. Na iwu azụmaahịa, ọ na-ekpuchi azụmahịa abụọ enyere (otu esi enwe nkwekọrịta) yana azụmahịa machibidoro (ụfọdụ ụdị nkwekọrịta, ọkachasị ndị metụtara mmasị). Gbaso Sharia bụ ọrụ dịịrị okpukpe: ọ dị njọ ileghara di ma ọ bụ nwunye mmadụ anya, izu ohi, ma ọ bụ ịghọgbu onye ibe ya na-azụ ahịa. Ma ejiri Sharia iji dozie esemokwu na nsogbu ndị bara uru: ogologo oge ga-agafe tupu di ma ọ bụ nwunye furu efu echee na ọ nwụọla? Ọ bụ izu ohi ma ọ bụrụ na mmadụ ewere akpa mmadụ ọzọ n’amaghị ama? Gịnị ga-eme ma ọ bụrụ na ịnyịnya e rere ere anwụọ tupu onye nwe ya abịa weghara ya?

Enwere nkwekọrịta n'ozuzu na mkpa ọ dị ịgbaso Sharia, mana ọ bụghị mgbe niile nkwekọrịta na kpọmkwem ihe Sharia na-ekwu n'okwu ọ bụla. Ihe ndị dị mkpa bụ nke doro anya, na onye Alakụba kwesịrị inye ọrụ ebere, dịka ọmụmaatụ. Otú ọ dị, ọtụtụ nkọwa edoghị anya, na a na-atụle ma na-arụrịta ụka n'etiti ulama ruo ọtụtụ narị afọ. Ọ bụ ezie na ndị Alakụba nkịtị anaghị esonye na mkparịta ụka ndị a, nke nwere ike bụrụ ezigbo ọrụ aka, ọ bụghị mmadụ niile na-ekwenye na nkwubi okwu nke ulama, na ndị dị iche iche na-enwekarị nghọta dị iche iche banyere ihe Sharia na-ekwu n'otu isiokwu.

Ọ bụghị naanị Sharia bụ iwu ndị Alakụba na-agbaso. Ndị Alakụba na-agbasokwa iwu ndị steeti na ụlọ ọrụ na-agbaso, na mgbe ụfọdụkwa omenala obodo ma ọ bụ nke agbụrụ, na-ekpuchi ihe ọ bụla site na ọnụahịa na ụgwọ ọrụ iji lekọta ụzọ na ọzụzụ ndị na-amụ ọrụ. Kemgbe mmalite narị afọ nke iri na itoolu, nguzozi n'etiti Sharia na iwu iwu agbanweela n'ụzọ dị egwu, ruo n'ókè nke na n'ọtụtụ mba Alakụba na-achịkwa kpamkpam iwu Sharia maka nzube niile chekwaa iwu ezinụlọ, ebe iwu iwu na-egosipụtakarị ụkpụrụ Sharia. Mba ụfọdụ na-agbaso ụkpụrụ iwu Sharia n'akụkụ ndị ọzọ nke iwu, ọ bụ naanị mba ole na ole na-ejikwa usoro iwu Sharia naanị. Nye ọtụtụ ndị Alakụba, mgbe ahụ, Sharia bụzi okwu gbasara akọ na uche n'otu n'otu.

Na mgbakwunye na emume na omume ndị Alakụba niile na-eso, Sufis na-esochi omume ndị ọzọ na-atụgharị uche na omume ntụgharị uche. Sufis nwere ntinye WRSP nke ha.

NKWUKWU / LEADERSHIP

Ndị Alakụba niile kwenyere na onye isi ndị Alakụba bụ onye amụma bụ Muhammad. Echiche dị iche, agbanyeghị, maka onye ndu kwesịrị ekwesị mgbe Onye Amụma nwụsịrị na 632, na ụka dị iche iche abiala gburugburu gburugburu echiche ndị a. Esemokwu dị iche iche na nghọta nke Sharia na nke nkà mmụta okpukpe abanyela na ụka dị iche iche a. Okpukpe dị iche iche n’ime Alakụba dị iche dịka ụka Kraist si dị iche.

Nke kachasị mkpa dị n'etiti Sunni na Shi'i Alakụba, nkewa dị ka nke dị n'etiti ndị Katọlik na ndị Ọtọdọks. Ndị Alakụba Sunni, ndị ka n'ọnụ ọgụgụ, dabara na sunna, omume ndị Onye Amụma kụziri. Shi'i Alakụba, bụ ndị pere mpe n'ụwa niile mana ndị ka n'ọnụ ọgụgụ n'akụkụ ụfọdụ, makwaara sunna ma na-amata Ali ibn Abi Talib, di nke nwa nwanyị Muhammad bụ Fatima, na ya shi'a (ndị na-eso ụzọ), onye aha ha na-erite. Na mgbakwunye, enwere ọtụtụ otu ndị na-abụghị Sunni ma ọ bụ Shi'i, mana sitere na Islam. Otu ndi ochie gunyere Ibadis, ndi Druze na ndi Alevis, ebe otu ndi nwere nso nso ndia gunyere Ahmadiyya, na Baha'i Okwukwe, na Moorish Science Temple of America, na Mba nke Alakụba. Ruo n'ókè nke ndị a na-ewere onwe ha ugbu a dị ka nke Islam dịgasị iche. Mayfọdụ nwere ike ịkọwa ụka ụka Alakụba, ebe ụfọdụ abụrụla okpukpe dị iche.

Okpukpe ndị a dị iche iche nke Islam enweghị onye ndu ọ bụla ọzọ karịa Organizationtù Na-ahụ Maka Njikọ Alakụba, ndị na- ndị gọọmentị hiwere na 1969 nke enwebeghị mmetụta ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ọbụlagodi obere mmetụta okpukpe. Otú ọ dị, Sunni na Shi'i Islam nwere njikọ nke ulama. Ulama [nke dị n'aka nri] bụ ndị ọkachamara n'okpukpe oge niile, ndị na-achịkwa nkwusa, agụmakwụkwọ, na ndị ikpe, ihe karịrị otu puku afọ, na-etolite klas dị ike ma dị mkpa. Iwu nke steeti nke ugbu a ewepụla ọtụtụ ọrụ ndị a, ndị ọgụgụ isi ụwa adịbeghịkwa mkpa n'oge na-adịbeghị anya na mmepe nke nkwenkwe Alakụba, mana ulama ka na-anọgide na-abụ otu onye ndu na ụlọ ọrụ etiti nke Sunni na Shi'i Islam. N’ụzọ ụfọdụ, ha na-adị ka ndị ụkọchukwu, ma ha abụghị ndị ụkọchukwu, ebe ọ bụ na ọ dịghị omenala ọ bụla a na-emere ha. Ndị Alakụba niile nwere ike ịrụ ọrụ niile. Onye nkwusa zụrụ azụ dị mma karịa onye nkwusa na-azụghị, mana na ụkpụrụ Muslim ọ bụla nwere ike ikwusa okwuchukwu ma duzie ekpere ahụ.

ISSUES / CHALLENGES

Islam ka na-eme ụfọdụ echiche dị na nghọta na nghọta nke sayensị okike, ndị a tụlere n’elu. Enwekwara nsogbu ọha na eze, ọ bụ ezie na esemokwu ndị a esighi n’etiti ndị Alakụba karịa Ndị Kraịst nọ na West. Enwere esemokwu banyere ụfọdụ omume nwoke na nwanyị. Dị ka ihe atụ, ụfọdụ mba ndị Alakụba emeela ka ọ dịrị nwunye mfe ịmalite ịgba di ya alụkwaghịm, bụ́ mgbanwe a na-anaghị anabata ebe niile.

Esemokwu dị n'etiti usoro nke Muslim na nke ụwa (ndị na-abụghị Muslim) bụkwa mgbe ụfọdụ esemokwu. Dịka ọmụmaatụ, Islam machibidoro mmasị, nke bụ ihe dị mkpa na usoro ego ụwa. Ruo n'ókè ụfọdụ, esemokwu a edoziwo site na ịmepụta ụlọ ọrụ ego nke Alakụba, nke gụnyere ụlọ akụ Alakụba na nkewa Alakụba nke nnukwu ụlọ akụ mba ụwa na-ahazi azụmahịa azụmaahịa n'ụzọ dabara na Sharia. E mepụtakwara ụdị nke ụlọ ọrụ mba ofesi na mpaghara ndị ọzọ: enwere ụlọ ọrụ nri Alakụba, njem ndị Alakụba, mgbasa ozi Alakụba, wdg.

Na mgbakwunye, enwere ọtụtụ okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Otu n’ime ha bụ okwu gbasara ịrọ òtù. Kemgbe agha Siffin na 657, Sunni na Shi'i ndị Alakụba na-ahụ onwe ha oge ụfọdụ. Esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'etiti alaeze Alakụba na steeti nwere mgbe ụfọdụ agbasoro usoro ịrọ òtù, dịka ọmụmaatụ n'oge ọgụ kpụ ọkụ n'ọnụ n'etiti Alaeze Sunni Ottoman na Shi'i Safavid Alaeze n'etiti 1514 na 1639 ma ọ bụ n'oge Iran-Iraq War nke 1980-1988, nke bụ lụrụ ọgụ banyere ókèala esemokwu esemokwu dị n'etiti Ottomans na Safavids. Sunni na Shi'i na-ebikọ n'udo n'etiti onwe ha ogologo oge, agbanyeghị. N'otu aka ahụ, agha obodo abụrụ ọgụ ọgụ oge ụfọdụ n'usoro ịrọ òtù, dịka ọmụmaatụ na Lebanọn 1975-1990 na Iraq mgbe mbibi nke steeti Saddam (nke ndị Sunni na-achị) na 2003. Ọzọkwa, ndị Sunni na ndị Shi'i ebiela mgbe udo. . Okwu nke ịrọ òtù dị n’etiti Alakụba bụ ihe atụ nke mmekọrịta siri ike dị n’etiti okpukpe, njirimara, ndọrọ ndọrọ ọchịchị na esemokwu nke dịkwa n’ebe ọzọ.

Okwu ọzọ na-eche ụwa Muslim ihu bụ mmekọrịta na West. Ruo ọtụtụ narị afọ, steeti ndị Alakụba na nke Ndị Kraịst na-asọ mpi maka ike ọchịchị ụwa niile, agbanyeghị na mba ụfọdụ nwere nkewa nkewa ma nwee njikọ gafee usoro okpukpe. Ruo narị afọ nke iri na isii na nke iri na asaa, obodo ndị Alakụba yiri ka ha na-eduga, n'ihe gbasara mmuta sayensị na nke ọdịnala yana ike ọchịchị. Ogologo mmiri ahụ tụgharịrị, agbanyeghị, na narị afọ nke iri na itoolu ọ bịara doo anya na Steeti ndị Kraịst emeriela steeti ndị Alakụba. Ka ọ na-erule afọ 1920, ihe ka ọtụtụ n’ụwa ndị Alakụba nọ n’okpuru ọchịchị ndị Europe na-achị [ihe osise dị n’aka nri]. Nke a bụ otu ihe kpatara na nkà mmụta okpukpe na-emesapụ aka nọgidere n'ọkwá pere mpe: ọkwá ndị na-emesapụ aka yiri ka ọ dị jụụ na ọnọdụ Europe. Kemgbe afọ ndị 1950 na 1960, ịweghachi ọchịchị alaghachi eweghachila nnwere onwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụwa Alakụba, mana ọtụtụ ndị Alakụba ka chere na ndị a na-akpọ "mba ụwa" na-emegide ha. Nke a bụ otu ihe kpatara ọnọdụ ọdịda anyanwụ nke ụfọdụ ndị Alakụba na ndị na-abụghị ndị steeti na-ewere. E nwekwara ndị Alakụba na ndị na-abụghị ndị otu na-akwado Western, na ndị Alakụba n'otu n'otu nwere ike ịbụ ndị Western na ndị Western-Western. Dịka ọmụmaatụ, ọtụtụ ndị Alakụba bụ ụmụ amaala America na-eguzosi ike n'ihe. Na nchịkọta, mmekọrịta, ya na ndị ọdịda anyanwụ ka bụ isi okwu dị mkpa, na-agbatị gabiga ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ajụjụ nke njirimara na nke ọdịbendị.

Ihe iseokwu metụtara ya bụ iyi ọha egwu, nke butere ọgụ pụtara na esemokwu ịrọ mmụọ na nso nso a na ọgụ na-adịbeghị anya n’etiti ndị otu Alakụba na ndị ọdịda anyanwụ. Dịka ma atụmatụ ma usoro, iyi ọha egwu sitere na mpụga Alakụba (na narị afọ nke iri na itoolu na West), mana ụzọ nke "igbu onwe onye" bụ ihe jikọrọ ya na ndị otu Alakụba yana echiche Alakụba nke okwukwe. Echiche ekewaala. Na mkpokọta, ndị Alakụba nwere obi ụtọ ịkatọ omume na nkà mmụta okpukpe nke otu ndị ha na-enweghị ọmịiko ndọrọ ndọrọ ọchịchị karịa ịkatọ otu ndị ebumnuche ha nwere ọmịiko.

Foto

Image # 1: Ka'ba. Foto nke Adli Wahid sere na Unsplash.
Foto # 2: Dome n’elu ili nke onye amụma Muhammad na Medina. Foto Abdul Hafeez Bakhsh sere. CC BY-SA 3.0.
Foto # 3: Ndị Alakụba dị ka pasent nke ọnụ ọgụgụ mmadụ dum site na mba sitere na data sitere na Pew Research Center (2012). Map nke M. Tracy Hunter. CC BY-SA 3.0.
Image # 4: Akwụkwọ ahụ. Hoto nke Fauzan My na Pixabay.
Foto # 5. Nwoke na-ekpe ekpere sala. Foto nke Muhammad Abdullah Al Akib sere na Pexels.
Foto # 6. Irenowo iba ke ihram. Foto Al Jazeera Bekee sere. CC BY-SA 2.0.
Foto # 7. Onye so na ulama, Ali Gomaa, na 2004. Foto nke Lucia Luna sere.
Foto # 8. Emperor Napoleon III hapụrụ Emir Abdelkader. Ihe osise nke Jean-Baptiste-Ange Tissier, 1861.

References

Clarence-Smith, WG 2006. Alakụba na mkpochapụ nke ịgba ohu. New York: Oxford University Press.

GhaneaBassiri, Kambiz. 2010. A History of Islam in America: Site na New World na New World Order. New York: Mahadum Cambridge University.

Haddad, Yvonne Yazbeck, na John L. Esposito, ụmụ nwoke. 1998. Islam, Gender, na Mgbanwe Ọha na Ọha. New York: Oxford University Press.

Hallaq, Wael B. 2004. Mmalite na mmalite nke Iwu Alakụba. Cambridge: Ụlọ ọrụ University Press Cambridge.

Hourani, Albert. 1962. Echiche Arabic n'Agba Ọhụrụ, 1798-1939. Oxford: Oxford University Press.
Hoyland, Robert G. 2014. N'ụzọ Chineke. Ihe ndi Arab meriri na okike nke ala eze Islam. New York: Oxford University Press.

Lipka, Michael. 2017. "Alakụba na Islam: Key nchoputa na US na gburugburu ụwa." Washington, DC: wlọ Ọrụ Nyocha Pew. Nweta site na https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/08/09/muslims-and-islam-key-findings-in-the-u-s-and-around-the-world/ na 8 June 2019.

Marenbon, John. 1998. "Okwu Mmalite," Pp. 1-9 n'ime Akụkọ Routledge nke World Philosophies: Medieval Philosophy, nke John Marenbon dere. London: Ntughari.

Peters, Francis E. 1994a. Hajj: njem ala Alakụba nke Mecca na Ebe Dị Nsọ. Princeton: Princeton University Press.

Riexinger, Martin. 2011. “Alakụba megidere Darwinian Theory of Evolution.” Pp. 484-509 mu Akwụkwọ ntuziaka nke Okpukpe na ikike nke sayensị, nke James Lewis na Olav Hammer dere. Leiden: Brill.

Safi, Omid, ed. 2003 Ndị Alakụba na-aga n'ihu: Na Ikpe Ziri Ezi, Gender and Pluralism. Oxford: Oneworld.

Sedgwick, Mark. 2006. Alakụba na ndị Alakụba: Ntuziaka nye Ahụmịhe Dị Iche na ụwa nke Oge A. Boston: Nicholas Brealey.

AJỤRỤ AKWỤKWỌ NDỊ

Esi nri, Michael. 1983. Muhammad. New York: Oxford University Press.

Encyclopædia nke Islam, The. Nke abụọ na nke atọ. Leiden: Brill. Nweta site na https://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2 na https://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-3 na 8 June 2019.

Hodgson, Marshall GS 1974. The Venture nke Islam. Mpịakọta 3. Chicago: University nke Chicago Pịa.

Hourani, Albert. 1991. A History nke Arab Arab. Boston: Mahadum Harvard University.

Peters, Francis E. 1994b. Muhammad na mmalite nke Islam. Albany: University University of New York Press.

Quran, The. Nweta site na http://www.quranexplorer.com na 8 June 2019.

Ụbọchị Mgbasa Ozi:
8 June 2019

 

 

Share